සමනල කන්ද ශ්රී ලංකාවේ ඇති උසම කඳු අතරින් එකකි. එසේ ම පූජනීයත්වයට ද පත්වූ කන්දකි. බෞද්ධ බැතිමතුන්ගේ විශ්වාසයට අනුව සමනල කන්ද මුදුනෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්රී පාද ලාංඡනය පිහිටුවා ඇත. මෙම කන්ද මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 2237 ක් පමණ උසින් යුක්ත වේ. ශ්රීපාද කන්ද සබරගමු පළාතේ රත්නපුර දිස්ත්රික්කයේ මධ්යම කදුකර ප්රදේශයේ පිහිටා ඇත. එය මීටර 2243ක් පමණ උසය. ශ්රීපාදස්ථානය බෞද්ධ, හින්දු,මුස්ලිම් මෙන්ම ක්රිස්තියානි භක්තිකයන්ගේ ද පූජනීය වන්දනා ස්ථානයකි. ප්රධාන ජාතීන් 4ක් එකට වන්දනාමාන කරන එකම කන්ද ලෙස ශ්රීපාදස්ථානය හැදින්විය හැක. ශ්රීපාද කඳු මුදුනේ කළු ගල් කුට්ටියක එක සමාන පා සළකුණු දෙකක් දැකිය හැක. ශ්රීපාද කන්ද අවට ප්රදේශය විශාල කඳු පන්ති වලින් වටවී ඇත. එහි අලි, කොටි ආදී සත්වයෝ මෙන්ම ඒකදේශික සත්ව විශේෂ ද ජීවත් වෙති. ශ්රීපාද කන්ද වෙතට මාර්ග 6කින් පමණ ලඟා විය හැක. එම මාර්ග ලෙස රත්නපුර-පලාබද්දල, හැටන්-නල්ලතන්නි, කුරුවිට-එරත්න, මුර්යාවත්ත, මූකුවත්ත සහ මාලිම්බොඩ යන මාර්ග හැඳින්විය හැක. මෙම මාර්ග 6 අතරින්, නල්ලතන්නි හා පලාබද්දල මාර්ග 2 ඉතා ප්රසිද්ධය.
ශ්රී පාදස්ථානය වැඳපුදා ගැනීම සඳහා බැතිමතුන් යන කාලසීමාව වනුයේ දෙසැම්බර් මස සිට මැයි මාසය දක්වා වූ කාල සීමාවයි. දහස් ලක්ෂ්යාත ජන ගඟක් මේ දිනවල ශ්රී පාදස්ථානය වැඳපුදා ගැනීමට පැමිණෙති. ඒ අතර ලාංකික මෙන් ම විදේශීය බැතිමතුන් ද වේ. ශ්රීපාද කඳු මුදුනට නැගීම දුෂ්කර කටයුත්තකි. ඒ සදහා පඩි දසස් ගණනක් නැඟිය යුතු අතර කඳු මුදුනට නැගීමට පැය කිහිපයක් ගත වේ. ශ්රීපාද වන්දනාව ආරම්භ වන්නේ සෑම වසරකම උදුවප් පොහෝ දිනයේදීය. වෙසක් පොහෝ දිනයෙන් එය අවසන් වේ. අනෙකුත් මාස වලදි ශ්රීපාද කන්ද නැඟීම දුෂ්කරය. එම මාස වලදී ශ්රීපාද කන්දට අධික වැසි ඇද හැලෙන අතර තද සුළන් හා ඝන මීදුම පවතී. ශ්රීපාද කන්ද නැඟීම හා බැඳුණු සාම්ප්රදායික ක්රියා පිළිවෙත් පවති. පළමු වරට ශ්රීපාද නඟින වන්දනාකරු “කෝඩුකාරයා” ලෙස හඳුන්වන අතර ඔහු “සීත ගඟුල” යනුවෙන් හඳුන්වන දොළ පහරෙන් නාගත යුතුය. “ඉඳිකටු පහන” යන නමින් හදුන්වන ස්ථානයේ දී ඉඳිකටු හා නූල් සවිකර යති. කන්ද නගින අතර තුර සැදැහැවතුන් විවිධ ජන කවි ගායන කරති. කඳු මුදුනට නැඟුණු පසු තමන් ශ්රීපාදස්ථානය වන්දනා කර ඇති වාර ගණන අනුව එහි ඇති ඝාණ්ඨාරය නාද කරති.
රාත්රී කාලයේදී ශ්රීපාද කන්ද තරණය කීරීම අපූර්ව අත්දැකීමකි. විදුලි බුබුලු වලින් ආලෝකමත් වූ මාර්ගය වන්දනාකරුට දිස්වන්නේ තරු කරා දිවෙන මාර්ගයක් ලෙසයි. ශ්රීපාද වන්දනාකරුගේ අභිප්රාය වන්නේ සූර්ය උදාවට ප්රථමයෙන් කඳු මුදුනට නැගීමය. “ඉර සේවය” නමින් ජන වහරේ මෙය හදුන්වන අතර කඳු මුදුනේ දී සූර්ය උදාව නැරඹීම කිසිදා අමතක නොවන අත්දැකීමකි. හිරු එළිය කඳු මුදුනට වැටී අවට තැනිතලා භූමියේ ත්රිකෝණාකාර සෙවණැල්ලක් පෙන්නුම් කරයි. හිරු ඉහළට නැඟීමත් සමගම සෙවනැල්ල වේගයෙන් පහතට ගමන් කරයි.
Sripada 1890
